26 dekabr 2025-ci il tarixdə yaddaşlara ənənənin televiziya pullarına məğlub olduğu gün kimi düşəcək. 1982-ci ildən bəri ilk dəfə İngiltərə Premyer Liqasında (İPL) “Boxing Day” (Boksing günü) cəmi bir matçla məhdudlaşacaq: “Mançester Yunayted” – “Nyukasl”. Vəssalam. Pərdə endi. Artıq futbol marafonu, əsl bayram ab-havası, milad naharından sonra ailəvi stadiona getmək ənənəsi yoxdur.
Müqəddəs Tarixin Silinməsi
Məlumatı olmayanlar üçün qeyd edək: Boxing Day bir çoxlarının düşündüyü kimi bir həftəyə yayılmış oyunlar festivalı deyil. Bu, konkret olaraq 26 dekabr — Katolik Miladından sonrakı gündür ki, ingilislər həmin gün ailəvi şəkildə futbol izləməyə gedərdilər.
İlk oyun: 1860-cı il, “Şeffild” və “Hallam” arasında.
Davamlılıq: Bu ənənə hətta Birinci Dünya Müharibəsi illərində belə qırılmamışdı.
Məntiq: Klublar bilərəkdən qonşu komandalarla oynayırdılar ki, azarkeşlər bütün ölkəni dolaşmaq məcburiyyətində qalmasınlar.
Bu, britaniyalıların kimliyinin bir hissəsi, təqvimdəki müqəddəs bir tarix idi. İndi isə cəmi bir matç və turun ən uzaq səfəri: “Nyukasl” azarkeşləri “Old Trafford”a yollanmalı olacaqlar. Futbol Azarkeşləri Assosiasiyası bu qərarı “mənasız və absurd” adlandırıb.
Riyaziyyat Qüsursuz, Məntiq Dəmir, Bəs Həqiqət?
Premyer Liqanın izahı rəsmi bir bəhanəyə bənzəyir. Bildirilir ki, yayımçılar qarşısındakı öhdəliklər 33 tam oyun həftəsi və 5 iş günü turu tələb edir. Bu il Boxing Day cümə gününə təsadüf etdi, yayım müqaviləsinə görə isə cümə günü saat 20:00-da yalnız bir oyun slotu nəzərdə tutulub.
Amma gəlin ikiyüzlülük etməyək: 2014-cü ildə də Boxing Day cümə gününə düşmüşdü, lakin həmin gün turun bütün 10 oyunu keçirilmişdi. O vaxt heç bir müqavilə problemi yaranmamışdı.
Nə dəyişdi? Prioritetlər dəyişdi. İPL artıq sadəcə İngiltərə liqası deyil, beynəlxalq hüquqlardan milyardlar qazanan qlobal bir brenddir. İndi cədvəl Britaniya azarkeşlərinə deyil, Asiya, Amerika və Ərəb telekanallarına uyğunlaşdırılır. Cümə axşamı keçirilən bir oyun xarici auditoriya üçün ideal “prime-time” deməkdir.
Saxta Qayğı: Oyunçuların Sağlamlığı, yoxsa “Yağlı” Müqavilələr?
Liqa rəhbərliyi bu qərarı oyunçuların sağlamlığına qayğı ilə ört-basdır etməyə çalışır. Bildirilir ki, artıq heç bir klub 60 saat ərzində iki oyun keçirməyəcək. Maraqlıdır ki, məşqçilər illərdir Boxing Day-in ağır ritmindən şikayət edəndə onları heç kim eşitmirdi. Televiziya öhdəlikləri üçün vaxt boşaltmaq lazım gələn kimi isə birdən-birə futbolçuların səhhəti yada düşdü.
Acı bir müqayisə: Çempionşip, Liqa 1 və Liqa 2-də 26 dekabrda tam bir tur keçiriləcək. Görünür, oradakı oyunçular daha dözümlüdürlər. Ya da daha dəqiq desək, onların yayım müqavilələri liqanın şərtlərini diktə edəcək qədər “yağlı” deyil.
Gələcəyə Baxış: Mədəniyyət Biznesə Uduzdu
2026 və 2027-ci illərdə Boxing Day həftəsonuna düşdüyü üçün ənənə qismən bərpa oluna bilər. Amma artıq presedent yaradılıb. Ənənə bir dəfə sındırıldısa, təqvim yenidən televiziya tələbləri ilə toqquşanda ikinci dəfə də sındırılacaq.
Boxing Day tarixində 4000-dən çox oyun keçirilib. İndi isə cəmi bir oyun. Formallıq naminə ənənə yaşayır, amma mahiyyət etibarilə bu, tarixə qarşı bir təhqirdir. Bu, Yeni ili gecə yarısına beş dəqiqə qalmış qeyd edib, “hər şey qaydasındadır” deməyə bənzəyir.
Nəticə: İPL öz uğurunun əsirinə çevrilib. Qlobal bazarda nə qədər çox qazanırsa, beynəlxalq yayımçılardan bir o qədər asılı olur. Onlar isə öz qaydalarını diktə edirlər və bu qaydalarda yerli ənənələrə yer yoxdur. Biznes mədəniyyəti udmağa davam edir.